در فاصله 10 کیلومتری غرب شهر قشم غار خربس قشم یا خربز قرار گرفته است ، یکی از نقاط دیدنی در جنوب ایران و از جاهای دیدنی قشم میباشد. این شهر تاریخی هنگام حفاری‌های باستان‌شناسی در جزیره قشم کشف شده است. در حفاری های انجام شده، سفال ها و آثار فراوان دیگری به دست آمده است. در سمت راست این شهر برکه ای قرار دارد که دارای یک طاق گهواره مانند می باشد که نشان می دهد قدمت این شهر مربوط به دوران ساسانی است و تا قرن چهارم قمری از آبادانی برخوردار بوده و محل تردد سیاحان و کشتی بانان بوده است. طول تقریبی شهر قدیمی خربز به هفت کیلومتر می رسد.

غار خربس قشم
غار خربس یا خربز قشم
غار خربس قشم

غار خربس قشم

آناتومی غار خربس قشم

بر سینه کوهی، معروف به کوه خربز با نه روزنه در سه ردیف قابل مشاهده هستند. در ردیف بالا شش روزنه، در وسط دو روزنه و در پائین یک روزنه تعبیه شده است. در پشت روزنه ها تالاری به مساحت ۲۵ متر احداث گردیده است.

خربز از غارهای دریایی است که بر اثر گرداب و تخلیه ماسه ها از حفره سنگ ها به وجود آمده است، قبل از حمله اعراب به ایران، مردم با افزودن بر وسعت غار در بخش های تالار میانی و دهلیزهای انشعابی آهکی، که گفته می‌شود زیارتگاه مهری (میترایی) بوده است، از آن برای پناهگاه استفاده می کردند. نتایج بررسی ها نشان می دهند که غار متعلق به دوران مادها می باشد. البته در کنار این غارها، چند غار جدید دیگر ساخته شده تا بر جذابیت اثر افزوده شود. درون غارهای جدید با تصاویر شخصیت ها و نوشته های مختلف پر شده که تا حدود زیادی باعث افزایش جلوه مصنوعی غارها شده است.

تئوری پیدایش غار خربس قشم

از پدیده‌هاى کهن زمین‌ شناختى به شمار می آیند، همراه با دیگر پدیده‌ها از جمله کوه‌ها و خود جزیره قشم، دنباله چین‌ خوردگى ‌هاى رشته کوه ‌هاى زاگرس هستند که در هزاره‌هاى گذشته از زیر آب سر برآورده‌اند. روشن است که این غارها در دوره‌هاى تمدنى بعد دچار دگرگونى و تغییرات شده‌اند.غارهاى خربز را به لحاظ شکل و ساختار با دخمه‌هاى آذربایجان، کردستان، لرستان، بوشهر، اهواز و شوشتر مقایسه مى‌کنند. این غار به ویژه از نظر فضاهاى درونى،شکل و طرح اولیه خود را حفظ کرده و به همان صورت کهن خود باقى‌مانده است.

غارهای خربز که از بیرون ساختار ساده و طبیعی و زمین شناختی خود را همچنان حفظ کرده اند از درون با مجموعه دهلیزها ، تالارها و اتاق های متعدد به ابعاد 5/5 × 4 متر و چشمه ها و رودهای گوناگونی که رو به شمال و جنوب دارند، نشان از حضور مردم، از دوران های کهن در این جزیره دارند.

غارهای خربز را بعضی معبد مهری می پندارند، بعضی آن را استودان، (در آیین زرتشت محلی است برای نگهداری از استخوان های مردگان) می دانند و برخی معتقدند که این حفره ها پناهگاهی برای مردمانی بوده که در دشت هموار خربز زندگی می کردند.

فواید غار خربس قشم

این غارهای دست کنده، مجموعه ای از حفره هایی است که با راهروهای باریک به یکدیگر راه دارند و در تالار مرکزی، که محل اجتماع بوده، دو تاقچه کوچک جا چراغی نیز ساخته شده است. در پای دهانه این غارها برکه ای برای نگهداری آب باران وجود دارد که اکثر ایام سال (جز مواقع بی بارانی) آب دارد.

همینطور این غار با آناتومی خاصی که داشت پناهگاهی برای در امان ماندن از دست دزدان دریایی بود ، تا در هنگام خطر بتوانند کودکان ، زنان و پیرمردها را به درون غارها جا دهند و مردان ، خود به مقابله با دشمن بپردازند و آنها را دور کنند.

غارهای خربس قشم تور قشم آژانس فارا گشت کوروش کبیر
غار خربز قشم تور قشم آژانس فارا گشت کوروش کبیر

زیستگاه غار خربس قشم

نکته قابل توجه دیگر در مورد این غارها وجود خفاش های دم موشی است که بیشتر در زاویه های تاریک و حفره های زیرین که بخش انبار ذخایر غار بوده، زندگی می کنند. کارشناسان محیط زیست معتقدند به علت استفاده سموم دفع آفات نباتی و عوارض دیگر، نسل این حیوان در حال انقراض می باشد و باعث خوشحالی است که این خفاش ها در غارهای خربز در امنیت کامل به سر می برند. بطور کلی غارهای تاریخی خربز، از مکان های بسیار دیدنی برای گردشگرانی می باشد که به بازدید از جزیره قشم می آیند.