یخچال خشتی میبد

معرفیِ کاملِ یک جاذبه خنک و گوارا

یخچال خشتی کجاست؟

یخچال خشتی میبدي یزد حدود 50 کیلومتری شمال غربی شهر یزد قرار گرفته. اگه برای تماشای شهر یزد می ری، سری به شهر میبد هم بزن و این یخچال رو از نزدیک ببین.

تمام گردشگرانی که به این شهر میان، از این سردخانه قدیمی هم دیدن می کنن.

شاید داری به این فکر می کنی که چطور می شه یک ساختمون در نقش یخچال عمل کنه؟ این سازه خشتی در گذشته چگونه می تونسته یخ درست کنه؟

خوبه بدونی که نحوه ساخت و ساز این بنای خشتی به طور کامل با ساختمان ها و معماری قدیمی استان یزد در دل کویر، سازگاری داره. حالا بریم در ادامه به سوال ها جواب بدیم…

تاریخچه یخچال خشتی در شهر یزد

یافته های باستان شناسی و بررسی هایی که درباره یخچال خشتی در استان یزد انجام شده نشون می ده که قدمت تاریخی این یخچالِ شگفت ‌انگیز به دوره قبل از قاجاریه بر می گرده. برای قدمت اون، دوره صفویه رو هم عنوان کردن.

اینکه چرا چنین بنایی ساخته شده و دقیقاً چه کاربردی داشته، مواردیه که در ادامه این مطلب برات توضیح میدم.

این یخچال خشتی همونطور که از اسمش می شه متوجه بشی از خشت و گل ساخته شده. به نظرت آیا واقعاً در این مکان یخ درست می شده؟

معماری یخچال خشتی میبد یزد چطوریه؟

اگه بخوام به طور کلی معماری و پلان یخچال میبد یزد رو معرفی کنم، باید به سه بخش اصلی تقسیم بندیش کنم، یک سازه قدیمی که شامل موارد زیر میشه:

• یک دیوار بلند و بزرگ.
• یک حوضچه تولید یخ.
• یک مخزن نگهداری یخ.

وقتی به معماری این یخچالِ قدیمی نگاه کنی متوجه دیوار بلند و بزرگ اون می شی. اینکه چرا ارتفاع این دیوار تا این اندازه بلند بوده دقیقاً به این علته که از تابش نور خورشید به حوضچه اصلی که برای تهیه یخ استفاده می شده، جلوگیری کنه.

این دیوار بلند، یک سایه مداوم در طول روز ایجاد می‌ کرده که بر روی حوضچه می افتاده، بنابراین وقتی که یخ ها تشکیل می ‌شدن، در اثر تابش نور خورشید، آب نمی شدن. خوبه بدونی که این دیوار بلند بسیار محکم هم هست.

فکر می‌ کنم تا این جای مطلب برات جالب بوده، چون یک معماری رو دارم بهت معرفی می کنم که درست در یک منطقه کویری گرم و خشک قرار گرفته، که برای درست کردن یخ و استفاده از اون در تابستان استفاده می شده! واقعا شگفت انگیزه.

چطور می شه در منطقه گرم و خشک، یک معماری خشتی ساخته بشه و از اون در گذشته برای درست کردن یخ استفاده کرد؟

چه طور این فکر به نظر مردم منطقه رسیده و از همه مهم تر اینکه چرا تولید یخ در زمان های قدیم تا این اندازه اهمیت داشته؟

جواب این سوال ها رو در ادامه حتماً برات توضیح خواهم داد.

یکی دیگه از قسمت های یخچال خشتی، حوضچه تولید یخه.این حوضچه، یک گودال مستطیل شکل بوده که عمقش حدود نیم متره.

داخل این گودال آب جمع شده و از آن برای تهیه یخ استفاده می کردن.

برای اینکه آب در داخل این گودال جمع بشه از آب قنات استفاده می شده که توسط کانال هایی به سمت حوضچه راه پیدا می کرده، درست مثل سرداب های قدیمی.

برخی از منابع گفتن آب قنات برای تهیه یخ در فصل زمستان به این سمت هدایت می شده و پس از اینکه یخ تولید می ‌شد، برای استفاده در فصل تابستون از یخ ها نگهداری می کردن.

قسمت سوم که در این یخچال خشتی می بینی، یک مخزن دایره ای شکل بسیار عمیق هست که بهش میگفتن مخزن یخ.

این گودال معمولاً پشت ‌دیوار مرتفع ساخته می شده و یک ورودی به سمت حوضچه داشته.

یخ هایی که در حوضچه یخ درست می شه، داخل مخزن یخ انبار می شد. شکل کلی این مخزن تقریباً شبیه به یک قیفه و پلکان هایی برای آن ساخته شده تا به راحتی امکان برداشتن یخ ها وجود داشته باشه.

حتماً این مسله به ذهنت می رسه یخ هایی رو که داخل گودال می ریختن، آب می شده و داخل زمین فرو می رفته! اما در نهایت تعجب و شگفتی من بهت می گم این گودال روی یک زمین سخت ساخته شده که از نفوذ آب به زمین جلوگیری کنه.

اگر چه این بنای خشتی جزو سازه های قدیمیه اما معماریش بسیار دقیق و حساب شده بوده.

وقتی به تماشای معماری تاریخی یخچال خشتی میبد یزد بری، قطعاً شگفت زده می شی. متوجه می شی که در قدیم به چه جایی یخچال می گفتن.

این سازه خشتی در نهایتِ ظرافت و هنرمندی ساخته شده و نشون می ده که ایرانیان دوران صفویه هم تا چه اندازه دقیق و حرفه ای بودن.

چرا در گذشته ساخت یخچال خشتی انقدر اهمیت داشته؟

اگه برات بخوام توضیح بدم که چرا مردم دوران قدیم، یخچال های خشتی رو می‌ ساختن، بهتره که یه مقدمه ای درباره اهمیت استفاده از یخ رو برات شرح بدم:

در دوران قدیم، مثل دوران امروزی، بسیاری از خوراکی ها متداول نبوده. یخ هم یکی از همین کالاهایی بوده که به طور متداول وجود نداشته. بنابراین خیلی گرانبها بوده، به خصوص در فصل تابستان که از یخ برای خنک کردن استفاده می شده.

جالبه بدونی که خرید و فروش یخ در زمان های قدیم مثل یک کالای گرانبها و خاص بوده که فقط ثروتمندان می‌ تونستن داشته باشن. اون دسته از خانواده هایی که جزو ثروتمند های شهر بودن حتی مالک یخچال های خشتی می شدن که یخ تولید می کرده و آن ها رو می فروختن.

دلیل اینکه یخچال های قدیمی خشتی در دوران قدیم ساخته می شده، دقیقاً همین موضوع بوده. مردم در فصل زمستان یخ تولید می کردن و تا فصل تابستان، یخ ها رو نگه می داشتن و در زمان مناسب استفاده می کردن.

البته بهت بگم یخچال های خشتی ایران که در قسمت های مختلف کشور به عنوان نمونه جاذبه های گردشگری در حال حاضر می شناسی، در قدیم، کیفیت های مختلفی رو برای تولید یخ، ایجاد می کردن.

مثلاً در دوره هایی که به تازگی، نوشیدنی های خنک یا بستنی متداول شده بوده، اهمیت استفاده از یخ ها و نوع تولید و نگهداریش متفاوت تر و مهم تر بود.

این مسله به قدری با اهمیته که یکی از دلایل طراحی موزه آب یزد، نشان دادن هنر معماری ایرانیان در طراحی قنات، سرداب و همچنین یخچال طبیعیه.

اصول طراحی و معماری یخچال خشتی

خب! حالا که درباره این یخچال خشتی اطلاعات خوبی به دست آوردی، شاید بهتر باشه که نگاهی به اصول اصلی معماری این یخچالِ قدیمی و تاریخی داشته باشیم.

به طور کلی، یخچال های خشتی یه قسمت گنبدی شکل دارن و آب اون برای تهیه یخ از کانال ها و قنات ها تامین می شده. در تمام یخچال های خشتی ایران از جمله یخچال خشتی میبد یه مخزن جدا برای نگهداری یخ ها هم در نظر گرفته می شده.

به این ترتیب زمانی که در یک فصل، یخ تولید می شده، برای استفاده در یک فصل دیگر سال به راحتی می تونستن انبار کنن.

یکی دیگر از عواملی که باعث می شه بگیم یخچال خشتی میبد یک شاهکار معماریه، اینه که از خشت و گل برای ساخت کل بنا استفاده می شده.

خشت و گل به عنوان یک عایق عمل میکنه.

هم مانع از ورود گرمای بیرون به داخل یخچال می شه و هم از خروج هوای خنک داخل یخچال به بیرون جلوگیری می کنه.

برای ساخت یخچال های خشتی در یزد، پایه دیوارها و مخزن ها رو از آجر و سنگ کار می ‌کردن تا محکم باشه و بعداً قسمت ‌های بالایی رو از خشت و گل می ساختن.

چگونه در گذشته یخ درست می کردن؟

در فصل زمستان، حوضچه های داخل یخچال خشتی میبد با استفاده از آب نهرها و قنات ها پر می شده که به دلیل سرمای زیاد هوا، این آب داخل حوضچه یخ می بسته.

در طول هر شب، مجدداً آب قنات روی یخ های قبلی رو می گرفته و دوباره یخ می زده. اونقدر یخ بستن ادامه پیدا می‌ کرده که تمام عمق حوضچه پر از یخ می شده.

وقتی که حجم حوضچه پر میشه، با استفاده از ابزارهای مختلف، یخ ها رو قطعه قطعه می کردن و به سمت مخزن یخ می بردن تا بتونن در فصل تابستون، یخ ها رو بفروشن.

برای اینکه یخ ها داخل مخزن آب نشه، لابه لای قطعه های یخ رو کاه یا گیاه های خشک قرار می دادن.

در فصل تابستان هم برای نگهداری از یخ های تولید شده، روی مخزن رو مسدود می کردن تا یخ ها باقی بمونن و به این ترتیب بوده که یخ ها تا پایان فصل تابستان آب نمی شدن و همچنان داخل مخزن یخ مثل روز اول باقی می موندن.

به این ترتیب می شه هنر معماری و قدمت یخچال های قدیمی رو درک کرد و فهمید که در قدیم به چه جایی می گفتن یخچال یا یخدان و چگونه آب خنک و گوارا می نوشیدن.

تور گردشگری یزد و تماشای یخچال خشتی در شهر میبد

اگه تا الان تشویق شدی که یخچال خشتی میبد رو از نزدیک ببینی، باید بهت بگم بهترین و ساده ترین راه اینه که در تور یزد با گشت و راهنما که توسط آژانس فارا گشت کوروش کبیر اجرا میشه و با قیمت ارزانی که داره ثبت نام کنی، یک گردش و تفریح در میان جاذبه های باستانی و تاریخی استان یزد خواهی داشت.

مظمئن باش که آژانس مسافرتی فارا گشت بهت کمک می کنه تا بتونی از سفرت لذت ببری.

برای اینکه از این یخچال خشتی بازدید کنی، به جز روزهای تعطیل، هر روز می تونی به اینجا مراجعه کنی. (حدودا از ساعت 8 صبح تا 5 بعد از ظهر برای تماشا بازه).

خوبه بدونی که برای تماشای این اثر تاریخی باید بلیت ورودیه تهیه کنی ولی در برنامه یزدگردی فارا گشت بعد از دیدار از زیارتگاه چک چک، تماشای این اثر تاریخی، برایت رایگان انجام می شه.

وقتی برای تماشای یخچال خشتی شهر میبد میری، درست در مقابل این بنای خشت و گلی قدیمی که عکس های زیادی در منابع بین المللی مثل commons.wikimedia.org از اون گرفته شده، کاروانسرای عباسی قرار گرفته که اون هم در نوع خودش منحصر به فرد و زیباست.

من مطمئنم که در سفر به یزد و شهر میبد، در این منطقه کویری، بهت خیلی خوش می گذره. توصیه می کنم عینک آفتابی و کرم ضد آفتاب هم با خودت برداری. چون ممکنه آفتاب اونجا پوستت رو کمی اذیت کنه.

نقشه و آدرس یخچال خشتی میبدِ یزد در گوگل مپ

وقتی با آژانس هواپیمایی و مسافرتی فارا گشت کوروش کبیر تماس می گیری همکاران ما به تمامیه سوالات شما درباره یخچال خشتی، فصل مناسب برای سفر به یزد، امکانات و درجه هتل های پکیج یزدگردی ویژه ایام عادی یا تور یزد با کیفیت به همراه گشت رایگان برای نوروز و خدمات گشت ها و بهترین راهکارها پاسخ می دن پس خیالت راحت باشه.

پاسخگویی به همه شما عزیزان یکی از وظایف مورد علاقهٔ ماست. پس برای دریافت اطلاعات بیشتر و زمان و شرایط رزرو تور می‌ تونی با شماره تلفن های زیر تماس بگیری.

تورهای پیشنهادی:

تا اینجا با یکی از معروف ترین آثار تاریخی در استان یزد به اسم یخچال خشتی میبد آشنا شدی و درباره مشخصات و معماریش اطلاعات خوبی بدست آوردی و در کنارش عکس هایش رو هم دیدی. خوشحال می شیم که نظرات و تجربیاتت رو درباره این بخش از جذابیت های یزد در قسمت دیدگاه ها برایمان بنویسی.